Porcellanato vs keramiek: complete materiaalgids

Door Osman Orman · Tegel- en technisch specialist bij Tegelmonsters

Porcellanato vs keramiek is geen tegenstelling maar een verhouding: porcellanato is de dichtste soort binnen de bredere keramiek-familie, met de laagste waterabsorptie. Keramiek is het overkoepelende materiaal, porcellanato de zwaarste klasse daarvan.

Het verschil zit in samenstelling, bakproces en dichtheid. Die drie bepalen samen waar een tegel technisch op zijn plek is, van een droge binnenwand tot een terras dat jaarlijks tientallen vorstnachten doorstaat.

Materiaal

Wat is het verschil tussen porcellanato vs keramiek?

De term keramiek dekt een brede familie. Elke gebakken klei-tegel valt eronder, van een lichte glanzende wandtegel tot een zware terrastegel. Binnen die familie lopen drie hoofdgroepen uiteen op dichtheid: aardewerk als lichtste en poreuste soort, steengoed als middengroep, en porcellanato als dichtste en sterkste variant. Porcellanato is het Italiaanse woord voor porselein-tegel, in de vakliteratuur vaak gres porcellanato genoemd.

Die verglaasde scherf maakt porcellanato tot de referentie voor projecten met hoge eisen. Waterabsorptie is de fysische eigenschap die de scherf indeelt: het percentage water dat de klei opneemt ten opzichte van het droge gewicht. Porcellanato blijft onder 0,5 procent, terwijl poreuzer keramiek daar ruim boven zit. De volledige klasse-indeling en de meetmethode staan in onze gids over waterabsorptie van keramische tegels, zodat je de norm-achtergrond daar naslaat en dit artikel zich op het materiaalverschil richt.

De indeling is internationaal vastgelegd. EN 14411 en het gelijkluidende ISO 13006 verdelen keramische tegels naar vormgeving en absorptie in groepen van BIa tot BIII. Voor de architect of bestekschrijver levert die schaal een leesbaar startpunt op: de groep staat op de fabrikant-datasheet en vertelt in een oogopslag of een tegel binnen, buiten, op de vloer of alleen op een droge wand thuishoort.

Bakproces

Hoe bepaalt het bakproces de dichtheid van porcellanato?

De dichtheid zit ingebakken in het recept. Porcellanato vertrekt vanuit kaolien, een fijne en witte klei, aangevuld met kwarts en veldspaat als vloeimiddel. Dat mengsel gaat onder hoge druk in de pers en daarna de oven in. Rond 1.250 graden smelt het veldspaat gedeeltelijk en vult het de ruimtes tussen de kleideeltjes op. Het resultaat is een vrijwel volledig verglaasde scherf met minder dan een halve procent waterabsorptie.

Bij poreuzer keramiek verloopt datzelfde proces minder ver. Steengoed gebruikt een grovere, vaak donkerder natuurlijke klei en bakt tussen 1.150 en 1.250 graden, met een absorptie van 3 tot 6 procent als gevolg. Aardewerk-wandtegels, in het vak ook faience genoemd, bakken nog lager en houden een absorptie boven 10 procent over. Die poriën maken de tegel lichter en goedkoper te produceren, en dat is precies waarom een droge wandzone er prima mee uit de voeten kan.

Voor de specificatie telt vooral dat het bakproces niet omkeerbaar is. Een poreuze scherf laat zich achteraf niet dichter maken, en een glazuurlaag verandert de kern niet. De materiaalsoort ligt dus bij aankoop vast en bepaalt de rest van de eigenschappen. Onze fabrikanten uit Spanje en Portugal tonen jaarlijks op Cersaie in Bologna hoe de persdruk en de baktemperatuur per collectie verschillen, en die verschillen lees je terug in de absorptie-aanduiding op de datasheet.

Absorptie

Welke waterabsorptie-klasse hoort bij welk materiaal?

De absorptiewaarde is de rode draad door dit hele onderwerp. Het is het getal waarmee EN 14411 een tegel objectief indeelt, gemeten volgens ISO 10545-3 onder vacuum-condities. Porcellanato houdt maximaal een halve procent water vast, wat de scherf vorstbestendig, vlekkenbestendig en makkelijk reinigbaar maakt. Poreuzer keramiek neemt meer water op en is daarmee lichter belastbaar. De precieze meetmethode en een beslistabel per project-zone werken we uit in het waterabsorptie-artikel, zodat je hier het materiaalverschil overzichtelijk naast elkaar ziet.

De tabel laat zien dat de keuze zelden zwart-wit is. Elk materiaal heeft een zone waarin het thuishoort en waarin het kostenefficient presteert. Voor een droge badkamerwand hoeft een tegel niet vorstbestendig te zijn, dus daar levert lichter aardewerk of steengoed precies wat je nodig hebt. Voor een gevel of een commerciele vloer verschuift de keuze richting porcellanato, omdat de dichte scherf de zwaardere belasting jarenlang zonder onderhoudsprobleem draagt.

Sterkte

Hoe verschillen breuklast, hardheid en slijtvastheid?

Sterkte volgt rechtstreeks uit dichtheid. Poriën zijn zwakke plekken in de scherf: hoe meer holle ruimtes, hoe eerder een tegel onder puntbelasting of buiging bezwijkt. Omdat porcellanato vrijwel poriënvrij is, verdeelt de kracht zich gelijkmatiger door het materiaal. De buigsterkte wordt bepaald volgens ISO 10545-4, waarbij een tegel op twee steunen ligt en centraal wordt belast tot breuk. De uitkomst in newton per vierkante millimeter staat op de datasheet.

Naast breuklast telt ook slijtvastheid op de vloer. Een dichte porcellanato-scherf slijt langzamer onder loopverkeer, wat de tegel geschikt maakt voor winkels, kantoren en horeca. Poreuzer wandkeramiek is daar niet voor bedoeld, en juist dat verschil in belastbaarheid maakt de materiaalkeuze zo bepalend. Voor grote oppervlakken speelt de hoge sterkte nog een tweede rol: ze maakt dunne platen in groot formaat mogelijk. De afweging op formaat en transport werken we uit in onze gids voor grootformaat tegels in projecten.

Opbouw

Wat is het verschil tussen dooraderd en geglazuurd porcellanato?

Binnen porcellanato bestaan twee opbouwen die je in het bestek uit elkaar houdt. Dooraderd porcellanato, in het vak ook technisch of full-body genoemd, is in de massa gekleurd: het patroon loopt door de volledige dikte. Slijtage of een afgeschuinde rand toont daardoor hetzelfde materiaal als de bovenkant. Voor trappen, industriehallen en drukke publieke vloeren is dat een praktisch voordeel.

Geglazuurd porcellanato werkt met een dunne glazuurlaag waarop het dessin wordt gedrukt. De scherf eronder is even dicht en sterk, maar de designvrijheid ligt hoger: hoge-resolutie prints geven een overtuigende marmer-, beton- of houtlook. Voor de meeste woon- en representatieve projecten is dat de gangbare keuze. Wil je een strak legwerk met minimale voeg, dan combineer je dit met gerectificeerde randen; de samenhang tussen randafwerking en voegbreedte staat in onze keuzegids voor voegbreedte bij gerectificeerde tegels. Rectificatie betekent dat de randen na het bakken strak worden geslepen op exact formaat.

Toepassing

Waar specificeer je porcellanato en waar keramiek?

De zone stuurt de materiaalkeuze. Een terras in een Nederlands klimaat krijgt jaarlijks tientallen vorst-dooi-cycli, en alleen porcellanato in BIa doorstaat de vorstbestendigheidstest van ISO 10545-12 zonder voorbehoud. Een badkamervloer vraagt vlekkenbestendigheid en een lage absorptie, ook daar past porcellanato. Een droge slaapkamerwand daarentegen stelt geen van die eisen, en dan is lichter en goedkoper wandkeramiek een verstandige keuze. De prestatie-eisen voor vloer- en wandafwerking staan omschreven op Bouwbesluit Online, de normindeling zelf wordt beheerd via NEN.

Onderhoud loopt gelijk op met de absorptie. De dichte scherf van porcellanato neemt nauwelijks vocht en vlekken op, dus reinigen gaat met water en een neutraal middel. Poreuzer keramiek en zeker ongeglazuurd aardewerk vragen aandacht: ze nemen vloeistof sneller op en kunnen impregneren nodig hebben. Wie de warme, ambachtelijke look van aardewerk wil met de onderhoudslast van porselein, vindt de afweging tussen beide in onze gids over authentieke terracotta tegels.

Voor de bestekschrijver komt alles samen op de eerste regel van het bestekblok: de classificatie volgens EN 14411 met de groep-aanduiding, gevolgd door formaat, oppervlak en lijm- en voegklasse. De materiaalsoort stuurt automatisch de rest. De volledige tien-velds-uitwerking staat in onze gids voor bestekspecificatie van wandtegels, zodat je per zone een traceerbare keuze vastlegt.

Monsterpakket

Hoe stel je een monsterpakket samen voor porcellanato en keramiek?

Een monsterpakket maakt het materiaalverschil tastbaar. Op de collectiepagina filter je gratis op zone, formaat, afwerking en materiaalsoort. Voor een buitenzone zet je het filter op porcellanato in BIa, voor een droge wand kan een poreuzere klasse volstaan. Zo staan direct de tegels zichtbaar die in projectarchitectuur worden ingezet, en bundel je het pakket per project via de Monstermap. Wat projectbegeleiders ons vaak vertellen: de eerste selectie gaat online, de fysieke beoordeling volgt in onze showroom in Utrecht, die alleen op afspraak open is voor vakmensen.

Onze fabrikanten uit Spanje en Portugal leveren technische datasheets met de exacte absorptie-aanduiding per collectie. Daarmee vul je het bestekblok rechtstreeks in vanuit de leverdocumenten, en koppel je elke tegel aan de juiste materiaalgroep. De meest gestelde vraag die ons team krijgt gaat precies hierover: welke soort past bij deze zone, en het antwoord begint altijd bij de absorptie op de datasheet.

Veelgestelde vragen