Door Osman Orman · Tegel- en technisch specialist bij Tegelmonsters
De juiste tegellijm grootformaat tegels is een cementlijm van klasse C2, meestal met een S1- of S2-toevoeging voor vervormbaarheid. De klasse bepaalt de hechting, de techniek bepaalt de rest.
Waar een klein wandtegeltje weinig eisen stelt, hangt bij een grote plaat alles samen: lijmklasse, kamkeuze en verlijmingstechniek. Die drie samen dragen de tegel.
Voor grootformaat en slabs kies je een tegellijm van klasse C2 volgens NEN-EN 12004-1, vrijwel altijd met vervormbaarheid S1 of S2. Je verwerkt die lijm met dubbele verlijming, zodat het contactvlak op vloeren en buiten 95 tot 100 procent haalt. De lijmkam gaat mee met het formaat, en de ondergrond moet vlak, droog en zo nodig voorbehandeld zijn. Vraag gratis monsters aan via tegelmonsters.nl/tegels om formaat en dikte in de hand te beoordelen voordat de specificatie definitief wordt.
In dit artikel
- Welke tegellijm grootformaat tegels kies je?
- Wat betekenen de klasse-aanduidingen op tegellijm?
- Waarom vraagt grootformaat om een vervormbare lijm?
- Hoe werkt dubbele verlijming bij grote platen?
- Welke lijmkam en hoeveel lijm horen bij welk formaat?
- Welk contactvlak en welke ondergrond heeft grootformaat nodig?
- Hoe stel je een monsterpakket samen voor je grootformaat-project?
- Veelgestelde vragen
Lijmkeuze
Welke tegellijm grootformaat tegels kies je?
De tegellijm grootformaat tegels is de lijm die een grote keramische plaat verankert aan de ondergrond, en die keuze begint bij de klasse. Een tegellijm-klasse is de indeling die de Europese norm aan een lijm geeft op basis van type en hechting. Voor grote formaten en slabs, de dunne grote platen vanaf ongeveer 100 cm, is een C2-lijm het uitgangspunt. Die C staat voor cementgebonden en de 2 voor een verbeterde hechting van minimaal 1,0 N per vierkante millimeter.
Het formaat verandert de eisen, niet zomaar de smaak. Een klein wandtegeltje verdeelt zijn gewicht over een kleine lijmlaag en beweegt nauwelijks. Een plaat van 120 bij 280 cm dekt een groot vlak af, weegt meer en vangt spanning op van temperatuur en ondergrond. Dat vraagt een lijm die niet alleen sterk hecht, maar ook meebuigt. De achtergrond van formaatkeuze en toepassing werkten we uit in ons artikel over grootformaat tegels in projecten, dus hier richten we ons op de lijm zelf.
Porcellanato speelt daarbij een eigen rol. Porcellanato is een dichte, doorgebakken keramiektegel met een lage wateropname, waardoor de achterkant weinig water uit de lijm trekt. Daardoor hecht de lijm anders dan bij een poreuze tegel en telt de mechanische verankering in het lijmbed zwaarder. Een C2-lijm met de juiste vervormbaarheid en een volledige inbedding is dan de veilige basis, en de rest van dit artikel legt uit hoe je die keuze onderbouwt.
Normen
Wat betekenen de klasse-aanduidingen op tegellijm?
Een zak tegellijm draagt een korte code die precies vertelt wat de lijm kan. De opbouw is vastgelegd in de norm en leest van links naar rechts. De hoofdletter is het bindmiddel: C voor cementgebonden lijm, de meest gebruikte soort voor keramiek. Het cijfer erachter is de hechtingsklasse. Een C1-lijm haalt de basiswaarde, een C2-lijm hecht met minstens 1,0 N per vierkante millimeter en is de klasse die grootformaat vraagt.
De letters die volgen beschrijven het gedrag tijdens en na het verwerken. T staat voor standvastheid, wat betekent dat een verticaal geplaatste tegel niet wegzakt voordat de lijm pakt. E staat voor een verlengde open tijd, de tijd waarin de uitgekamde lijm nog verlijmt voordat er een vel op komt. F staat voor snelle uitharding, handig bij korte planning. S1 en S2 gaan over vervormbaarheid en behandelen we apart, want juist die letter maakt het verschil bij grote platen. De classificatie zelf staat in NEN-EN 12004-1.
Voor een projectspecificatie schrijf je die code voluit. Een gangbare keuze voor tegellijm grootformaat tegels op een vloer is bijvoorbeeld C2 TE S1, wat een sterk hechtende, standvaste lijm met verlengde open tijd en vervormbaarheid beschrijft. In de projecten die via ons lopen zien we dat een heldere lijmaanduiding in het bestek later veel discussie op de bouw voorkomt, omdat de verwerker precies weet welke klasse hij moet aanhouden.
Vervormbaarheid
Waarom vraagt grootformaat om een vervormbare lijm?
Vervormbaarheid is de mate waarin de uitgeharde lijm meebuigt zonder te scheuren, en dat is precies wat een grote plaat nodig heeft. De reden zit in het oppervlak. Elke tegel zet iets uit en krimpt weer bij temperatuurwisseling, en die beweging is over een plaat van 120 cm groter dan over een tegeltje van 10 cm. Ligt daar een starre lijm onder, dan loopt de spanning op tot in de hechting. Een vervormbare lijm neemt die beweging op.
De norm maakt vervormbaarheid meetbaar. In NEN-EN 12002 wordt een uitgeharde proefstaaf van de lijm in een driepunts-buigproef belast tot hij breekt. De doorbuiging in het midden bepaalt de klasse. Een S1-lijm buigt tussen 2,5 en 5 mm door voordat hij breekt, een S2-lijm meer dan 5 mm. Hoe lager de elasticiteitsmodulus van de lijm, hoe meer hij meebuigt en hoe hoger de S-klasse.
De projectcontext bepaalt welke S-klasse past. Op een vloer met vloerverwarming werkt de warmte de hele plaat door en beweegt het geheel cyclisch, dus daar is minstens S1 verstandig en bij slabs vaak S2. Buiten komt vorst en directe zon erbij, wat de beweging vergroot. Hoe tegel en vloerverwarming op elkaar inwerken, hebben we uitgewerkt in ons artikel over tegels en vloerverwarming, en de lijmklasse is daar de sluitsteen van.
Techniek
Hoe werkt dubbele verlijming bij grote platen?
Dubbele verlijming, ook buttering-floating genoemd, is de standaardtechniek voor grootformaat en niet de uitzondering. De naam beschrijft de twee handelingen. Floating is het uitkammen van de lijm op de ondergrond met een getande kam. Buttering is het aanbrengen van een dunne laag op de achterkant van de tegel met de vlakke kant van de kam. Beide lagen samen vullen de ruimte volledig op wanneer de plaat wordt aangedrukt.
De volgorde en de richting doen ertoe. Je kamt de ondergrond in banen uit en smeert de tegel dun vol, en als je op beide vlakken kamt, zet je de rillen haaks op elkaar. Zo ontsnapt de lucht bij het aandrukken naar de rand in plaats van gevangen te blijven als holte. De Duitse legrichtlijn DIN 18157 beschrijft deze werkwijze voor keramische bekleding via de dunbedmethode, waarbij de lijmlaag na aandrukken dun blijft.
Wat verwerkers ons vaak vertellen, is dat een grote plaat niet door lijmgebrek loskomt maar door luchtholtes onder het midden. Die ontstaan als alleen de ondergrond is gekamd. Bij dubbele verlijming en een tegel die je vanuit het midden naar de randen aandrukt, blijft er weinig lucht achter. Onze specialisten nemen dit in de specificatiefase met je door. Plan een afspraak via de pagina contact als je een grootformaat-project voorbereidt.
Het op maat brengen van de plaat hoort bij dezelfde discipline. Een slab die netjes is ingesmeerd maar met een ruwe zaagsnede aansluit, geeft alsnog een onrustige naad. Hoe je die platen strak op maat brengt, staat in onze werkwijze voor het zagen van XXL-tegels en slabs. Zagen en verlijmen zijn twee kanten van hetzelfde vakwerk.
Lijmverbruik
Welke lijmkam en hoeveel lijm horen bij welk formaat?
De vertanding van de lijmkam bepaalt hoeveel lijm je onder de tegel krijgt. Een kleine wandtegel legt de verwerker met een kam van 6 tot 8 mm. Vanaf een formaat van 60 bij 60 cm gaat de kam naar 10 mm, en voor slabs vanaf ongeveer 75 cm wordt 12 tot 15 mm aangehouden. De rillen zijn geen doel op zich: bij het aandrukken pletten ze tot een aaneengesloten bed. Een te kleine vertanding onder een grote plaat laat holtes achter, wat je later hoort als een hol geluid.
Meer kam betekent meer verbruik, en dat telt op een projectbegroting. Bij dubbele verlijming ligt het verbruik hoger dan bij eenzijdig lijmen, omdat je ook de achterkant insmeert. Voor grootformaat reken je in de praktijk met grofweg 4 tot 6 kg poederlijm per vierkante meter na aanmaken, en bij slabs met dikke kam loopt dat naar de bovengrens. De vlakheid van de ondergrond schuift dat getal op: hoe oneffener, hoe meer lijm er in de dalen verdwijnt.
Kamvertanding en richtwaarde lijmverbruik per formaat
Staaflengte schaalt met de kamvertanding, oplopend tot 15 mm. Verbruik is een richtwaarde bij dubbele verlijming volgens branche-richtlijnen.
| Wand tot 30×30 |
|
6 mm kam, circa 2 tot 3 kg/m2 | ||
| Vloer tot 45×45 |
|
8 mm kam, circa 3 tot 4 kg/m2 | ||
| Vanaf 60×60 |
|
10 mm kam, circa 4 tot 5 kg/m2 | ||
| Slabs vanaf 75 cm |
|
12 tot 15 mm kam, circa 5 tot 6 kg/m2 |
Beoordeel formaat en dikte in de hand. De juiste tegellijm grootformaat tegels volgt uit het echte formaat en de tegeldikte, niet uit een getal op papier. Vraag gratis monsters aan en leg de plaat naast je bestek.
Ondergrond
Welk contactvlak en welke ondergrond heeft grootformaat nodig?
Het contactvlak is het deel van de tegelachterkant dat echt aan de lijm vastzit. Hoe hoger dat percentage, hoe beter de plaat is verankerd en hoe minder holtes eronder zitten. De branche-richtlijnen voor keramisch tegelwerk houden voor een wand binnen minimaal 80 procent aan. Op een vloer en bij alle buitentoepassingen loopt die eis op naar 95 tot 100 procent, omdat daar belasting, water en vorst bij komen.
De ondergrond bepaalt of je dat contactvlak haalt. Grootformaat vraagt een vlakke ondergrond, want een grote plaat overbrugt een bult of holte niet en gaat dan hol liggen. De ondergrond moet daarnaast droog, draagkrachtig en stofvrij zijn. Een primer is een voorstrijk die een zuigende ondergrond afsluit of een gladde ondergrond hechtbaar maakt, zodat de lijm zijn open tijd houdt en niet te snel water verliest. Voor natte ruimtes stelt Bouwbesluit 2012 eisen aan de vloeropbouw en de vlakheid van afwerklagen, en die vlakheid is direct bepalend voor het contactvlak. De wateropname van de tegel speelt mee in de hechting, en die achtergrond staat in ons artikel over waterabsorptie van keramische tegels.
In het assortiment zit formaat dat deze aanpak vraagt. Pamesa Ceramica uit Spanje, bekend om een breed porcellanato-assortiment tot slabs en een waterstofaangedreven productielijn, levert platen waarbij een C2-lijm met vervormbaarheid en dubbele verlijming logisch samengaan. Voor een klein wandformaat ligt dat anders. Ceragni uit Portugal, bekend om kleine wandformaten in een brede Basic-kleurenrange, levert tegels waarbij een fijnere kam en een lichtere lijmklasse volstaan. Zo bepaalt het formaat de lijmkeuze, niet andersom. Voor projecten in een badkamer komen wand en vloer samen, en daar stem je beide lijmklassen op elkaar af.
Monsterpakket
Hoe stel je een monsterpakket samen voor je grootformaat-project?
Op de pagina tegels filter je gratis op zone, formaat, kleur en afwerking. Per project kies je de toepassingspagina die bij het zwaartepunt van het ontwerp past, en je ziet direct welke collecties op voorraad zijn en als monster mee kunnen. Zo koppel je de lijmkeuze aan een echt formaat en een echte tegeldikte, in plaats van aan een aanname.
Met de Monstermap-tool bundel je de tegels per project en houd je de selectie centraal bij. Dat helpt vooral als wand en vloer tegelijk in het traject zitten en de lijmklassen op elkaar moeten aansluiten. Je voegt de zones samen toe en deelt de selectie met je opdrachtgever voordat de monsters bezorgd worden. De meest gestelde vraag die ons team krijgt, gaat over precies die aansluiting: welke tegellijm grootformaat tegels op de vloer combineert met een lichtere lijm op de wand.
Filter per zone en bundel je project. Kies een toepassing, filter op formaat en beoordeel de tegeldikte gericht. Zo komt het monsterpakket precies aan op wat je grootformaat-project vraagt.
Bekijk grootformaat tegelsTegels voor keukenTegels voor restaurantOpen de Monstermap
In de projecten die via ons lopen zien we steeds vaker dat een eerste filterronde online wordt afgerond, en dat de fysieke beoordeling in onze showroom in Utrecht volgt. Zo blijft de monsteraanvraag laagdrempelig en is de showroom-afspraak een gerichte verdiepingsslag op een al ingekorte selectie, waarin we de lijmklasse en verlijming samen doornemen. De showroom is alleen op afspraak voor vakmensen toegankelijk.
Veelgestelde vragen
Welke tegellijm gebruik je voor grootformaat tegels?
Voor grootformaat tegels gebruik je een cementlijm van klasse C2 volgens NEN-EN 12004-1, meestal met de toevoeging S1 of S2 voor vervormbaarheid. C2 betekent een hechtsterkte van minstens 1,0 N per vierkante millimeter. S1 of S2 laat de uitgeharde lijm meebuigen met kleine beweging, wat bij grote platen en vloerverwarming belangrijk is. Voor wanden komt daar vaak een T bij voor standvastheid.
Wat betekenen de letters op een zak tegellijm?
De hoofdletter geeft het type aan: C staat voor cementgebonden lijm. Het cijfer is de hechtingsklasse, waarbij C2 sterker hecht dan C1. De aanvullende letters staan voor eigenschappen: T voor standvastheid zodat de tegel niet wegzakt, E voor een verlengde open tijd, F voor snelle uitharding en S1 of S2 voor vervormbaarheid. Een aanduiding als C2 TE S1 combineert die eigenschappen.
Waarom heeft grootformaat een vervormbare lijm nodig?
Een grote plaat vangt over een groter oppervlak spanning op door temperatuurwisseling, vloerverwarming en kleine beweging van de ondergrond. Een vervormbare lijm van klasse S1 of S2 volgens NEN-EN 12002 buigt licht mee en verdeelt die spanning, in plaats van hem in een star lijmbed te laten oplopen. S1 buigt 2,5 tot 5 mm door in de test, S2 meer dan 5 mm.
Wat is dubbele verlijming bij grootformaat tegels?
Dubbele verlijming, ook buttering-floating genoemd, betekent dat je zowel de ondergrond als de achterkant van de tegel met lijm insmeert. Op de ondergrond kam je de lijm uit en op de tegel breng je een dunne laag aan. Bij het aandrukken vloeien beide lagen in elkaar tot een gesloten bed zonder luchtholtes. Voor grootformaat en slabs is dit de standaardmethode, niet de uitzondering.
Hoeveel tegellijm heb je nodig voor grootformaat?
Het lijmverbruik hangt af van de vertanding van de lijmkam en de vlakheid van de ondergrond. Vanaf 60×60 cm gebruik je doorgaans een kam van 10 mm, bij slabs 12 tot 15 mm. Reken bij dubbele verlijming met grofweg 4 tot 6 kg lijm per vierkante meter, afhankelijk van formaat en methode. Vraag gratis monsters aan via tegelmonsters.nl/tegels om formaat en dikte vooraf te beoordelen.
Klaar om je lijmkeuze vast te zetten?
Vraag gratis een monsterpakket aan en beoordeel formaat, tegeldikte en achterkant voordat je de lijmklasse in het bestek zet.
Bronnen
- NEN. NEN-EN 12004-1:2017 – Lijm voor keramische tegels: classificatie C1 en C2 met aanvullende letters T, E, F.
- NEN. NEN-EN 12002 – Bepaling van de dwarsvervorming van cementgebonden tegellijm en voegmortel, klassen S1 en S2.
- DIN 18157 – Uitvoering keramische bekleding via de dunbedmethode, lijmkam en dubbele verlijming.
- EN 14411 / ISO 13006 – Keramische tegels: definities, maattoleranties en diktes.
- Bouwbesluit 2012 – Prestatie-eisen vloeren in natte ruimtes en vlakheid van afwerklagen.
- Branche-richtlijnen keramisch tegelwerk – Contactvlak-percentages en buttering-floating methode.